×

Limra’dan mikronize kalsite

  Gülnur ÖNCÜL SUSAM
  Aralık 2024
Limra’dan mikronize kalsite

Ülkemiz, 5,1 milyar m3, 13,9 milyar ton mermer rezervine sahiptir. Sektörde yaklaşık 1.500 adet doğal taş ocağı, fabrika ölçeğinde faaliyet gösteren 2.000 kadar tesis, orta ve küçük ölçekli 9.000 atölye bulunmaktadır. Türkiye’de yıllık doğal taş üretimi 11,5 milyon ton civarında olup işleme tesislerinin toplam plaka üretim kapasitesi 6,5 milyon m2 civarındadır (T.C. Ekonomi Bakanlığı, 2016). Mermer ocakları ve fabrikalarda bulunan köprü kesme, monolama, ST kesimi ve boyutlama gibi süreçlerden sonra, alt ve yan birimlerden yaklaşık olarak bir blok kütlesinin %30’u civarında (toz atıklar kadar), pasa olarak nitelendirilen parça atıklar oluşmaktadır. Ocakta açığa çıkan atık malzemeler ise kayaç kütlelerinin %40’ını oluşturmaktadır (Akbulut ve Gürer, 2007). Afyonkarahisar Organize Sanayi Bölgesi’nde kurulan düzenli depolama sisteminde depolanan mermer atıklarının özelliklerinin incelendiği bu çalışmada katı mermer atıklarına ait örneklerin kimyasal analizlerinde, en yüksek bileşeni oluşturan CaO oranının %49,98 ile %55,93 arasında değiştiği görülmektedir. Ana elementlerin dağılımları incelendiğinde, yüksek CaO içeriklerine karşılık diğer tüm bileşenlerin dağılımlarında bir azalma gözlenmektedir. Bu durum, kalsit artışına bağlı olarak diğer minerallerin azalmasının bir sonucudur. Ayrıca MgO oranı %0,28 ile %3,98 arasında dağılım göstermektedir (Çelik ve Tur, 2012). Afyonkarahisar Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan 40 adet mermer işleme tesisinden yıllık 60.000 ton katı, 120.000 ton sulu mermer atığı açığa çıkmaktadır. Bu atıklardan 45.500 ton katı ve 97.500 ton sulu atık Afyon Çimento TAŞ tarafından çimento üretiminde kullanılırken geri kalan kısmı Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan altyapısı tamamlanmamış yerlerde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır. Mermer atıklarının tane boyutlarının %90’ının 200 μm, %70’inin 100 μm ve %40’ının 20 μm altında olduğu tespit edilmiştir (Çelik ve Tur, 2012). Doğal taş atıklarının sahip olduğu tane boyu dağılımı ve kimyasal analiz içeriklerindeki yüksek CaO varlığı endüstriyel bir mineral olan kalsitle benzerliğini ortaya koymaktadır. Kalsit, bir mineral adı olup karbonatlı kayaçları oluşturan bu mineralin kimyasal yapısı CaCO 3’tır. Çeşitli şekillerde kristal halde bulunur (rombaeder, skalenoeder şeklinde kristallenir), camsı parlaklıktadır, renksiz saydam yapıdadır. Kolay öğütülür ve öğütüldüğünde beyaz renkli bir toz elde edilir. Sertliği Moh’s skalasına göre 3, yoğunluğu ise 2,6-2,7 g/cm3 aralığındadır. Ülkemizde kalsit adı ile üretilen mineral, karbonatlı kayaçların (kireçtaşı, mermer, tebeşir) ana mineralidir (https://www.mta. gov.tr/v3.0/bilgi-merkezi/kalsit). Toplumların gelişmişlik düzeyinin bir göstergesi de kullandıkları endüstriyel hammadde miktarıdır. Kimyasal yapısı CaCO3 olan kalsit; mikronize boyutlarda öğütüldükten sonra inşaat, boya, kâğıt, plastik vb. birçok sektörde dolgu ve kaplama malzemesi olarak kullanılmaktadır (Delibalta, 2017). Kalsit, temel birçok sanayinin ana girdisi olup titanyum dioksit gibi çok pahalı pigmentlerin daha az kullanılmasını sağladığı için gerek ekonomik açıdan gerekse de çevre sağlığı açısından kullanımı yaygın bir maddedir. Boya sektöründe beyazlatıcı olarak kullanılan kalsit, daha çok 1–40 mikron boyutları arasında kuru öğütülmüş olarak kullanılmaktadır (MEGEP, 2009). Kalsit kullanıldığı sektörlerde tane boyutu ve yüksek saflıktaki CaCO3 içeriği ile tercih sebebidir. Bu çalışmada yüksek CaCO3 içeriğine sahip doğal taş atıklarından elde edilecek ürünün kalsitin kullanım alanlarında değerlendirilme olasılığı incelenmiştir.

.pdf için tıklayınız