2022-2025 yılları Müze Araştırmaları (Omurgalı Paleontolojisi-Dev Gergedanlar proje faaliyet sonuçları)

Neşe OYAL, Umut Mert VAROL, Gerçek SARAÇ, Sibel Esma KARAMAN, Koray SÖZERİ, Korhan ÇAKIR, Fatma YAVAŞ, Meftun Kerem SÖNMEZ, Çisil Bengisu BADUR MANTICI, Serap ARICIOĞLU İLHAN, Dilber GÖÇER, Emrah ŞİMŞEK, Adem YULU, Mehmet Ali SEVGİ, Ahmet Cem ERKMAN, Cemal TUNOĞLU
Haziran 2026

2022-2025 yılları Müze Araştırmaları (Omurgalı Paleontolojisi-Dev Gergedanlar proje faaliyet sonuçları)

2022-2025 yılları arasında gerçekleştirilen bu projede Çankırı-Çorum Havzası’nda Kırıkkale-Sungurlu-Kızılırmak üçgeni içerisinde yüzlek veren; Kars ve Iğdır illeri boyunca yayılım gösteren Kağızman-Tuzluca Havzası’ndaki karasal Paleojen çökellerin jeolojik özellikleri irdelenmiş ve bu çökellerden Dev Gergedan fosilleri başta olmak üzere diğer omurgalı fosillere ilişkin paleontolojik veriler de elde edilmiştir. Çalışma alanı olarak değinilen alanların seçilmiş olmasının başlıca nedeni, Türkiye’de günümüze dek çok az bilinen Oligosen yaşlı enigmatik (esrarengiz, gizemli, şaşırtıcı) omurgalı fauna ve türlerini içeren fosil yataklarının bu yörelerdeki litolojik birimlerde bulunuyor olmasıdır.

Çankırı-Çorum Havzası’nda Kızılırmak Formasyonu ile Iğdır, Tuzluca’da Güngören köyü yakınlarındaki Güngören Formasyonu, Oligosen yaşlı Dev Gergedan (Paraceratherium sp.), bulgularını, Dünya’da ve Türkiye'de nadir görülen ve jeolojik miras açısından da büyük öneme sahip olan farklı memeli ve omurgalı paleofaunalarını içeren fosil yataklarına sahiptir.

Çankırı-Çorum Havzası ve Kağızman-Tuzluca Havzası'ndan elde edilen Paraceratherium örnekleri, Dev Gergedanların Oligosen boyunca Anadolu'da yaygın olarak yaşadığını kanıtlar (Sen vd., 2011 ve Oyal, 2016). Havzalar’da gözlemlenen fosil cins ve türler Asya (Güneydoğu Asya (Vietnam)) ve/veya Güneybatı Avrupa kökenli olup, Hint Yarımadası ile de biyocoğrafik benzerlikler göstermektedir (Prieto vd., 2018). Bu özellikler, Anadolu'nun bu yörelerinin geç Oligosen-Erken Miyosen geçişinde paleocoğrafik açıdan izole olmadığını gösterir.

Ağaç yaprakları, ince dallar (sürgünler) ve geniş çalılar ile beslenen Dev Gergedanların yaşadığı süreçte ve ortamda ise subtropikal iklimin hakim olduğu öngörülür. Mikro ve makroflora kayıtları tahmini olarak bu jeolojik zaman diliminde kurak, sıcak ılıman ve subtropikal iklim koşulları arasında bir geçiş olduğunu ortaya koymaktadır. Kayseri Özer vd. (2017) tarafından Tuzluca Güngören Formasyonu'ndaki Arecaceae, Juglandaceae (Carya) ve Ulmaceae (Ulmus ve Zelkova) bitki fosillerinin, Eosen-Miyosen zaman aralığında Avrupa ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerindeki mikro-makrofloralarla da uyumlu olarak korele edilebildiği ortaya konulmuştur. Diğer taraftan, Doğu Anadolu'da öngörülen düşük yağış değerleri, geç Oligosen paleoiklim koşulları açısından tahminen kurak bir dönemin yaşandığını ispatlamaktadır (Kayseri Özer vd., 2017).

.pdf için tıklayınız