Permiyen–Triyas Kitlesel Yok Oluşu’nun Türkiye’deki bulguları ve MTA Şehit Cuma DAĞ Tabiat Tarihi Müzesi Sergi Alanı

Baran KARAPUNAR, Müjde GÜRSOY, Babür ERDEM
Haziran 2026

Permiyen–Triyas Kitlesel Yok Oluşu’nun Türkiye’deki bulguları ve MTA Şehit Cuma DAĞ Tabiat Tarihi Müzesi Sergi Alanı

Permiyen–Triyas Yok Oluşu, denizel türlerin tahminen %80–%95’inin, karasal omurgalı ailelerinin ise %70’inin yok olduğu ve “Büyük Yok Oluş” olarak adlandırılan, Fanerozoyik’teki beş kitlesel yok oluştan en büyüğüdür. Yaklaşık 252 milyon yıl önce gerçekleşen ve 60.000 yıl süren bu yok oluş süreci esnasında Sibirya’da meydana gelen volkanik patlamalar sonucunda atmosfere yayılan CO2 gibi sera gazları ortalama küresel sıcaklığı 12°C’ye ulaşan miktarlarda artırmış ve denizlerde ise oksijen miktarı azalarak “Büyük Yok Oluş”a neden olmuştur.
Dünya’da denizel ortamlardaki Permiyen–Triyas geçişinin kesintisiz veya az kesintili olarak gözlenebildiği ve kitlesel yok oluşun fosil kanıtlarla çalışılabildiği az sayıda kesit bulunmaktadır. Bu alanlarda bulunan kesitlerin kalınlığı çoğunlukla 50 metreyi geçmemektedir. Buna karşın Türkiye’de tespit edilen bazı alanlarda Permiyen–Triyas denizel çökellerinin kalınlıkları yüzlerce metreye ulaşmaktadır. Türkiye’deki bu istifler, “Büyük Yok Oluş” sırasındaki çevresel ve ekolojik değişimleri hem de sonrasındaki ekolojik toparlanma sürecini yüksek stratigrafik çözünürlükte sunan dünyadaki nadir örneklerdendir. Antalya (Kemer, Alanya, Demirtaş, Gazipaşa) ve Konya (Taşkent) lokaliteleri, bu küresel olaya ait kanıtların en net gözlendiği noktalardandır ve Uluslararası Jeolojik Miras olarak nitelendirilmelidir.

Bu çalışma kapsamında, söz konusu alanlardan derlenen örnekler Şehit Cuma Dağ Tabiat Tarihi Müzesi bünyesindeki teşhir alanında sergilenmektedir. Sergi, hem “Permiyen–Triyas Kitlesel Yok Oluşu”nun Türkiye’deki bilimsel kanıtlarını sunmak hem de günümüzde insan kaynaklı yaşanan ve “Altıncı Kitlesel Yok Oluş” veya “Holosen Yok Oluşu” olarak tanımlanan günümüz biyoçeşitlilik kaybına dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.

.pdf için tıklayınız